Van sectoraal naar samenhangend
In 2050 wil de gemeente Tilburg het gebruik van aardgas afgebouwd hebben in de hele gemeente om daarmee te voldoen aan de klimaatdoelen. Om dat voor elkaar te krijgen zijn er, soms grote, aanpassingen aan woningen nodig om deze te verduurzamen. Gemeente Tilburg ging vanuit de energieopgave aan de slag en paste brede welvaart toe door oog te hebben voor de leefwereld van de bewoners van de wijk.
Het antwoord op die vraag is al langer bekend. Sociale huurwoningen worden door corporaties verduurzaamd en bij de aanpak van energiearmoede gaat de aandacht ook meestal naar de huursector. Maar ook bij de eigenaars van de koopwoningen in Wandelbos-West komt energiearmoede voor. Vaak wonen hier mensen die ooit hun huurwoning van de corporatie kochten en die nu eigenaar zijn van een huis met een laag energielabel. Ze hebben een hoge energierekening, en hebben vaak een inkomen dat voor grondige verduurzaming van de woning niet toereikend is.
Ook deze mensen hebben natuurlijk formeel toegang tot duurzaamheidssubsidies, maar het is bekend dat zij een sterke aversie hebben tegen het aangaan van een lening om hun woning te verduurzamen. En zelf de middelen ophoesten voor een ingreep van deze omvang gaat gewoonweg niet. Zonder hulp zullen deze woningeigenaren niet in beweging kunnen komen voor de verduurzaming van hun woning.
Over het verduurzamingstraject
Met de energietransitie waarbij de woningvoorraad verduurzaamd moet worden om van het aardgas af te kunnen, gaan vaak flinke kosten gepaard die door woningeigenaren zelf opgebracht moeten worden. Sociale huurwoningen worden, in fasen, door de woningcorporaties verduurzaamd om ze ‘aardgasvrij-klaar’ te krijgen. In de wijk Wandelbos-West is in 2023 gestart met een verduurzamingstraject dat zich richt op woningeigenaren van voormalig corporatiewoningen. Het is een voor Nederlandse begrippen uniek project waarbij met een investering van het Volkshuisvestingsfonds (gericht op herstructurering van de woningvoorraad in kwetsbare gebieden) in verschillende fasen bijna 900 grondgebonden koopwoningen en flats naar energielabel B+ worden gebracht. Hiermee zijn ze geschikt om van het aardgas af te gaan.
Wat het project mede uniek maakt, is dat de gemeente de deelnemers ontzorgt. Zij hoeven zelf geen aannemers te zoeken of offertes aan te vragen. Ook uniek is de financiering: de gemeente betaalde in de eerste fase (2023), deels vanuit eigen gelden en deels vanuit het Volkshuisvestingsfonds, de volledige kosten voor verduurzaming van de woningen. De tweede fase is eerder dit jaar gestart en betreft de resterende circa 800 woningen. Opnieuw worden de deelnemers ontzorgd, de gemeenteraad heeft nu echter wel een eigen bijdrage vastgesteld van 30% van de investering met een maximum van €776. Aan de eerste fase deden 89 van de 103 woningen mee en daarmee is dit een succesvol project.
Succesvol werken vanuit brede welvaart
Terug naar werken vanuit brede welvaart en het succes van het verduurzamingsproject in Wandelbos-West. Het succes van de eerste fase, waaraan ruim 80 woningeigenaren meededen en die inmiddels afgerond is, zit hem in de persoonlijke aandacht. De projectleider van de gemeente had (en heeft) een kantoor in buurthuis De Reinevaer en de deur staat open voor vragen. Hij ging langs bij de woningeigenaren. Niet één of twee keer, maar soms wel zes of zeven keer. Telkens om het verhaal uit te leggen en daarna nog een keer. Om zekerheid te bieden dat er geen addertjes onder het gras zaten. Om vertrouwen op te bouwen, in kleine stapjes. Gedurende het traject lag de focus op de opgave: van het aardgas af, en op de verbrede betekenis: voor aardgasvrij moeten we aan de slag met de bewoners. Het besef dat als je een grote stap vraagt van je inwoners, je iets meer moet doen voor degenen die niet zo snel meekunnen. Je als gemeente bewust zijn van de leefwereld van je inwoners en aansluiten op hun behoefte. Dat geeft vertrouwen. Met aandacht voor de leefwereld van mensen kun je grote stappen zetten.
drs. Madelon van Duren is senior adviseur-onderzoeker met een focus op kwalitatief onderzoek, waarbij ze de mens en zijn omgeving als vertrekpunt neemt. In onderzoeken, interviews en bij bijvoorbeeld bredewelvaartdialogen gaat ze graag op zoek naar wat de impact van beleid nu op inwoners is.
