Een wijk waar mensen écht willen wonen

"Hoe ontwikkel je een nieuwe wijk vanuit het perspectief van brede welvaart?" Met die vraag gingen 33 ambtenaren, beleidsmedewerkers en strategen van gemeente Bergeijk met elkaar in gesprek. Het resultaat? Een fundamentele omslag in denken: van het bouwen van woningen naar het bouwen voor een gemeenschap.

Door: Jolanda Luijten

1.000 nieuwe woningen: hoe doe je dat goed?

De gemeente Bergeijk ligt op een ruim halfuur fietsen en een kwartiertje met de auto van de ASML-campus in Veldhoven, en maakt dus volop deel uit van de Brainportregio. De regio maakt een forse schaalsprong, en de gemeente groeit mee: tot 2040 komen er 3.000 woningen bij. De grootste nieuwbouwlocatie is Enderakkers, waar 1000 nieuwe woningen voorzien zijn vlak bij de kern Bergeijk.

Kaart van de gemeente Bergeijk met daarin de kern Bergeijk.

De gemeente wil bij de ontwikkeling van de wijk zo goed mogelijk aansluiten bij de behoefte van zowel de huidige als toekomstige bewoners van Enderakkers. Waar moet dan rekening mee gehouden worden? En welke vragen moeten beantwoord worden om toekomstbestendige keuzes te kunnen maken? Brede welvaart biedt hierbij een nuttige kapstok: door ruimtelijke, ecologische, economische én sociale factoren in samenhang te bekijken, worden er geen belangrijke perspectieven over het hoofd gezien.

In dialoog

We organiseerden een Bredewelvaartdialoog: 33 beleidsambtenaren, strategen en teamhoofden uit alle gemeentelijke domeinen namen aan vijf tafels plaats en gingen in acht rondes, steeds vanuit een ander perspectief, met elkaar in gesprek.

De sessie begon met een open brainstorm: wat moet er allemaal meewegen bij de ontwikkeling van Enderakkers? Bereikbaarheid, scholen, groenvoorzieningen, ontmoetingsplekken, sociale samenhang; alles lag op tafel. Daarna verdiepten de groepen zich in gerichtere thema's: onderbelichte vraagstukken, specifieke doelgroepen, de impact van de nieuwe wijk op de omgeving. Alle twaalf thema's van brede welvaart kwamen aan bod, van gezondheid tot sociale samenhang, milieu en klimaat.

Mensen aan de slag met dialoogzeilen.

Kiezen tussen botsende ideeën

De meest confronterende maar ook inzichtgevende ronde was die over synergiën en afruilen: welke ideeën versterken elkaar en welke botsen? Daaruit bleek bijvoorbeeld dat de beoogde 1.000 woningen én een groene woonomgeving, parkeerruimte, veilige stoepen en straten, waterberging en een dorps karakter niet allemaal tegelijk haalbaar zijn binnen het plangebied van 28 hectare. Dat dwong tot de vraag wat nu echt essentieel is voor de kwaliteit van leven in deze wijk.

De opbrengst in zeven thema's

De resultaten van de dialoog werden geordend langs zeven thema’s (zie kader). Per thema hebben we bepaald waar consensus over bestond. Die ambities en randvoorwaarden kunnen direct meegenomen worden in het visie- en ambitiedocument.

Thema’s

  • Identiteit van de wijk
  • Bewoners en woningtypen
  • Inrichting openbare ruimte
  • Voorzieningen
  • Mobiliteit en bereikbaarheid
  • Sociale cohesie in de wijk
  • Inrichting ontwikkelproces

Daarnaast hebben we in kaart gebracht welke vragen nog nader onderzoek of bewuste keuzes vereisen, zoals: hebben de bestaande scholen, zorg- en sportvoorzieningen nog capaciteit voor de extra inwoners? En hoe creëren we sociale cohesie, zowel binnen de nieuwe wijk als met de huidige inwoners van Bergeijk?

Bouwen aan woningen of een gemeenschap?

Tijdens de Bredewelvaartdialoog ontstond bij de deelnemers het besef dat de opgave niet louter bestaat uit het bouwen van 1000 woningen, maar dat het gaat om het ontwikkelen van een samenhangende wijk; een gemeenschap met een sterke sociale cohesie, waar mensen de komende generaties hun thuis zullen vinden. Deelnemers startten de ochtend vanuit hun eigen vakgebied: wat moet er technisch of beleidsmatig worden gerealiseerd? Gaandeweg verschoof hun blik naar een integraal en langetermijnperspectief. De nadruk kwam te liggen op de kwaliteit van leven van de mensen die er straks wonen; het mensperspectief werd de nieuwe focus.

Tegelijkertijd vond er in het gesprek een omslag in het denken plaats, waarbij niet alleen de grondexploitatie en investeringen op de korte termijn het uitgangspunt vormen, maar de bredere maatschappelijke baten op de langere termijn.

Luchtaanzicht van de plaats Bergeijk.
Foto: Michiel1972 onder CC-licentie
Eerst keken we vooral welke opgaven vanuit ons eigen vakgebied moeten worden gerealiseerd. Maar gedurende de ochtend ga je steeds meer nadenken wat je zelf belangrijk vindt in je eigen woonomgeving. Je beseft je: we bouwen niet alleen 1000 woningen, maar een wijk waar mensen gaan wonen, leven en recreëren.
Deelnemer Bredewelvaartdialoog gemeente Bergeijk

Van abstract begrip naar concrete keuzes

Bij de start van het traject was het ontwikkelen van een wijk vanuit het brede welvaartsperspectief nog een abstract begrip. Al na de eerste ochtend is er een gezamenlijk en veel concreter beeld ontstaan van hoe de wijk er in de toekomst uit kan zien, en welke vragen er nog liggen.

De dialoog legde bloot hoe verschillende maatschappelijke opgaven samenkomen in één gebied en elkaar onderling beïnvloeden. Dat is precies de kracht van werken vanuit brede welvaart: alleen met een helder totaalbeeld kun je weloverwogen de richting bepalen van de wijk als toekomstige gemeenschap. Daarbij zijn keuzes onvermijdelijk. Maar wat is waardevoller dan die bewust te maken, met alle afwegingen scherp in beeld, nog voordat planontwikkelaars hun eerste ontwerp op tafel leggen?

ir. Jolanda Luijten

Senior adviseur-onderzoeker

Jolanda neemt als senior adviseur-onderzoeker bij Het PON & Telos de leefwereld van mensen als vertrekpunt. Met behulp van cocreatie en participatie krijgt ze wensen, behoeften en belangen van inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties boven tafel, zodat ze die kan verbinden met die van overheden en beleid.

Portretfoto Jolanda Luijten