Versnellers voor multifunctionaliteit
Er zijn steeds meer agrariërs die voedselproductie combineren met andere activiteiten, zoals recreatie, educatie, zorg of natuurbeheer. Daarmee wijken deze multifunctionele ondernemers in zekere zin af van het ‘standaard’ bedrijf: er komen meer bezoekers, nieuwe gebouwen en andere activiteiten op het erf. Op deze nieuwe vorm van bedrijvigheid is wetgeving en (omgevings)beleid nog niet aangepast. Hierdoor lopen ondernemers vaak tegen een procedurele muur: langdurige trajecten, onduidelijke communicatie of simpelweg regels die niet aansluiten bij de nieuwe praktijk. De Omgevingswet biedt de mogelijkheid om de meerwaarde van multifunctionele landbouw te omarmen, maar hoe doen we dat? Experts van gemeente, provincie, adviesbureau, wetenschap en ervaringsdeskundige doen een schot voor de boeg.
Zo was er bij een agrarisch bedrijf geen opvolger voor de melkveetak, maar wél voor de toeristische tak. Moet je dan als gemeente meteen de vergunning voor het bedrijf intrekken, terwijl er een behoorlijke groep wordt bereikt en zij anders op straat komen te staan? Werk toe naar een conceptbeoordeling, in plaats van enkel een financiële, om ook de leefbaarheid van het platteland te waarborgen”
Voeg multifunctionele landbouw toe aan de planologische definitie van een agrarisch bedrijf. Niet als uitzondering die je apart moet regelen, maar als gelijkwaardig aan monofunctionele (productie)landbouw.
Zorg dat er een functionele verbinding blijft bestaan tussen activiteit, erf en gebied. Boeren zitten niet voor niks in het buitengebied: wat is de relatie tussen landbouw en landschap? Stuur daar op – binnen de milieu- en omgevingsregels.
Maak inzichtelijk wat een gemeente wil weten en aan welke doelen moet worden voldaan. Als boerendochter zijn heel veel dingen zo logisch dat je ze niet eens noemt: we zorgen al generaties lang voor onze omgeving. Maar als je weet dat dát een doel is, kun je dat erbij schrijven.
Leg vijf casussen met multifunctionele ondernemers op tafel en ga daar met verschillende afdelingen omheen zitten. Hoe motiveer je als gemeente dat een bedrijfswoning een burgerwoning wordt, langs een spuitzone? Hoe ga je om met een horeca-uitbreiding naast een stiltegebied? Maak het concreet, zodat je echt handvatten ontwikkelt. Anders kost iedere aanvraag veel tijd.
Als provincie heb je een rol in het faciliteren van multifunctionele landbouw. Niet door op de stoel van de gemeente te gaan zitten, maar door een team beschikbaar te maken dat gemeenten helpt. Zo'n brigade hoeft niet permanent te zijn, maar in deze transitieperiode kunnen we gemeenten goed faciliteren.
Laat de locatie en de milieuregels bepalen wat er kan, niet een planmatige zone. Als je MFL toevoegt aan de definitie van een agrarisch bedrijf en elke activiteit op zichzelf beoordeelt, dan hoef je geen gebieden op te knippen in ‘productie’ en ‘maatschappelijk’. De multifunctionele ondernemer die aan de normen voldoet, moet overal de ruimte krijgen.
Alle gemeenten moeten aan de slag met hun omgevingsplan. Er komt veel op ons af, en het is vaak geen onwil maar eerder de vraag: hoe doen we dit goed? Een kant-en-klare bouwsteen helpt dan enorm.
Er is duidelijk een groei in professionalisering en ondernemerschap in de sector. Tegelijk staan het juridische knelpunten bovenaan als belemmering van groei, ongeacht of het om toerisme, zorg of boerderijwinkels gaat.