De sympathieke stadsboeren

Bijna veertig jaar geleden beginnen Corine en Willem aan een ambitieus plan: biologisch-dynamisch boeren, dicht bij de stad, met directe verkoop aan consumenten. "Wij wilden voor onszelf beginnen, in de natuur en in contact met mensen," vertelt ze. Geiten blijken makkelijke en sociale dieren, wat perfect bij hun visie past. De keuze voor het Amsterdamse Bos is strategisch: de perfecte plek voor de consument om boodschappen te doen én om de verbinding tussen boerennatuur en stad te herstellen. Vanaf het begin is al duidelijk: dit wordt geen conventioneel boerenbedrijf.

Sympathie voor elkaar creëren

In de aankomende jaren wordt het boerenstokje aan zoon Tom overgedragen. Hij kent niet anders dan het multifunctionele boerenleven in de stad. Na zijn studie slaat hij eerst de vleugels uit: hij werkt bij een loonwerkersbedrijf en doet ervaring op bij grote boerderijen in Amerika. Nu is hij klaar om weer terug te keren naar het boerenerf. Zijn motivatie? "Het bedrijf heeft een verbindende functie. De stad en het platteland worden steeds verder uit elkaar gedreven door polarisatie. Mensen weten niet hoe het er op een boerderij aan toegaat, en boeren voelen zich niet begrepen door mensen in de stad. Hier komt dat weer samen."

Die brug kan Tom slaan omdat hij beide werelden kent. Op dit moment woont hij in Amsterdam: "Ik begrijp het allebei en heb sympathie voor de boeren en de stedelingen.” Dat betekent niet dat Tom het altijd met iedereen eens is, maar hij ziet in hoe het stadsboeren waarde creëert voor beiden. De natuur en de boerderij biedt ontsnapping van het drukke stadsleven, en anderzijds geeft de nabijheid van de stad een constante stroom van klandizie en de mogelijkheid tot verbreding.

Openheid als kwaliteit

Dat betekent niet alleen maar vrijheid en blijheid. De Ridammerhoeve is geen kinderboerderij, benadrukt Tom. "We zijn echt een productiebedrijf en elke bedrijfstak heeft een belangrijke functie. We hebben 30 tot 35 mensen in dienst, afhankelijk van het seizoen". De 120 melkgeiten grazen buiten, er is een educatieprogramma, vergaderzalen, een winkel en restaurant. Daarbij is kwaliteit belangrijk: ze maken zelf zuivelproducten, die ze ook verkopen en gebruiken in het restaurant. Hiermee behouden ze controle over prijs en kwaliteit.

Zo’n multifunctionele vorm van boeren betekent ook een open erf. Duizenden bezoekers per jaar komen over de vloer: schoolklassen, families, recreanten, bedrijfsuitjes. Die openheid vraagt wel iets. "Het feit dat mensen hier langskomen en opmerkingen maken, daar moet je mee kunnen omgaan. Dat is van origine niet bij alle boeren zo," zegt Tom. Het is daarmee een sociaal beroep: Tom, Iris, Corine en Willem staan constant in contact met anderen.

Niet elke neventak werkt

Een aantal jaren biedt Ridammerhoeve ook dagbesteding voor vier tot zes mensen met cognitieve problemen. "Het was een hele leuke plek voor zorgvragers en we deden het ook met plezier," vertelt Corine. Maar het systeem blijkt niet ingericht voor kleine zorgboerderijen. "De administratieve eisen werden dermate hoog dat we moesten stoppen. Het systeem was ingericht op échte zorgbedrijven met minimaal dertig cliënten. Daar kun je een werkweek mee vullen. Die tijd hadden we niet."

Zo is het steeds meebewegen met de bestuurlijke context en veranderende wetgeving. Een ander voorbeeld is de biologische markt op zaterdagochtend: een aantal keer wordt een markt georganiseerd met lokale ondernemers. Maar dit strookt niet met de vergunningen: de boerderij kan vergund worden voor een functie in de horeca óf detailhandel, maar geldt niet voor allebei. De zorgtak en de markt worden stopgezet. “Twee jaar later komt de gemeente vragen of we een biologische markt willen organiseren. Wellicht is er in de toekomst dan tóch wat mogelijk."

Eeuwenoude wetgeving

De Ridammerhoeve ligt op het grensgebied van twee gemeenten: Amsterdam en Amstelveen. "Het beheer ligt in handen van Amsterdam, maar beleid en wetgeving vanuit Amstelveen raakt ons ook. Je hebt altijd met twee gemeentes te maken en dat vertraagt enorm." De vergunning voor het uitbreiden van de winkel met horeca duurt uiteindelijk acht jaar.

De ondernemers ervaren soms hoe papier haaks staat op de werkelijkheid, bijvoorbeeld bij het verkrijgen van een alcoholvergunning. "Er is een wet uit achttien-honderd-en-nog-wat. Als je alcohol verkoopt – wij verkopen ook biertjes – mag je dat niet combineren met een winkelfunctie." Die wet was destijds bedoeld om openbaar dronkenschap tegen te gaan. Ondertussen is de wet aangepast, maar de bezoekers mogen nog steeds de betaling van bier op terras niet via de kassa van de winkel betalen. "Uiteindelijk hebben we twee kassa’s aangeschaft: één voor de winkel, één voor het restaurant. Toen kon het wel."

Dé trots van de gemeente

Ondanks de vertragingen met vergunningen is de waardering vanuit de gemeente voor de geitenboerderij met de jaren heen gestegen. "De gemeente is blij met ons. Nu komen ze langs met influencers om Amstelveen te promoten," vertelt Tom. Zo krijgen ze de stempel ‘De parel van het Amsterdamse bos’, geven de ondernemers aan. Soms voelt dat dubbel. "Het is fijn dat gezien wordt wat we doen voor de lokale gemeenschap, maar biedt dat ook meer ruimte of vrijheid voor ontwikkeling?".

Tegelijkertijd zien Tom en Corine hoe belangrijk het is om bekend te zijn met de mogelijkheden van het boerenerf: dan slaat sympathie om naar synergie. Het biedt kansen voor de gemeenten om aan ruimtelijke doelen bij te dragen. Maar de beleidspraktijk blijft (deels) vastzitten in een systeem. "Een ambtenaar kan afgerekend worden op een 'ja', maar niet op een 'nee'. Dat maakt het moeilijk om buiten de lijntjes te kleuren voor een vergunning. “Toch zijn er ook instanties die je verder helpen. Die geven niet meteen boetes, maar denken creatief mee.' Zo wordt de oplossing wederom gevonden in verbinding, in écht contact.