De ruimhartige thuismakers

Vijf kilometer verderop, groeit Petra op bij een boerderij met melkvee en een kaasmakerij. Haar moeder is katholiek, haar vader protestant. ‘Daar slaapt de duivel tussen’, aldus het welbekende spreekwoord. Het tegendeel blijkt waar voor Petra. Ze leert dat er niet één manier is om in het leven te staan. Die open blik gaat met haar mee als ze trouwt met Hein Blom. Ze gaat wonen op zijn boerderij in Hekendorp. Wanneer haar schoonfamilie vertrekt naar de stad, is het erf en bijbehorende melkveebedrijf met mestvarkens van hen. Maar dat deze grond 25 jaar later een mengelmoes van mensen en bedrijvigheid zal zijn, dat hebben ze niet kunnen voorspellen.

Van mestvarkens naar een open erf

Wanneer Petra en Hein het boerenbedrijf van zijn ouders overnemen, staan er stallen voor melkvee en mestvarkens op het erf. Hein gaat aan de slag met de dieren, Petra werkt buiten de deur in de ouderenpsychiatrie. Al snel begint tak rondom de varkens steeds meer te knellen: er is weinig plezier in het houden van de dieren en de regelgeving neemt toe. Op het moment dat ze er mee stoppen, zet de lege stal aan tot nadenken over verbreding.

Via de Rabobank komen ze terecht bij het idee van agrarische kinderopvang. Er zijn enorme wachtlijsten: de maatschappelijke vraag is overduidelijk. Petra heeft er persoonlijk weinig ervaring mee. Haar eigen kinderen zijn nooit naar de opvang gegaan. Maar ze ziet meteen wat het kan betekenen: "Als ik zie hoe onze eigen kinderen op de boerderij spelen en opgroeien... hoe gaaf is het om dat te delen met andere kinderen?" In 2009 openen ze twee groepen voor baby’s en peuters. Kleinschalig. Die keuze blijkt de juiste.

Petra stopt met haar andere baan en richt zich vanaf dat moment volledig op de kinderopvang, terwijl een andere verandering zich alweer aandient. Het is tijd om de verouderde melkveestal te vernieuwen. In 2012 wordt een volledig nieuwe stal gebouwd, met melkrobots en ruimte voor in totaal 140 koeien (in de praktijk hebben ze 90 koeien en bijbehorende dierrechten). Weer stuurt het vrijkomen van grond aan op verandering: opnieuw staat een oude stal leeg en biedt nieuw perspectief.

Een thuis voor anderen

Wederom zorgt een urgente maatschappelijke vraag voor een nieuwe invulling op het erf: de wachtlijsten voor ouderenzorg liegen er niet om. Het is daarnaast een doelgroep die Petra nauw aan het hart ligt, vanuit haar betrokkenheid bij de ouderenpsychiatrie. Ze kiest bewust voor wonen in plaats van enkel dagbesteding voor deze doelgroep. Dagopvang betekent namelijk twee keer per dag een stroom aan verkeer op het erf: onrust voor bewoners en families. Wonen daarentegen biedt rust, continuïteit en een echt thuis.

Sinds 2021 wonen op Veld-Zicht 16 mensen met dementie. Niet achter gesloten deuren, maar op een werkend boerenbedrijf met een open tuin en leefomgeving. Bewoners mogen overdag vrij rondlopen. Met een GPS tracker, als ze de neiging hebben te gaan zwerven. Verdwalen hoort bij het plan, ophalen ook. "Mensen met dementie zijn niet gek. Ze vallen echt niet zomaar in een sloot." Het resultaat spreekt voor zich: bewoners zijn mobieler dan gemiddeld en er is nauwelijks sprake van ongewenst gedrag.

Leven in de seizoenen met de koeien

De kinderen op de kinderopvang maken dagelijks een rondje langs de dieren. De ouderen lopen elke dag naar buiten om de activiteitenruimte te bereiken. Bezoekers en bewoners leven met de seizoenen. In de winter gaan de koeien op stal en zo ook het leven op het erf. In de lente begint alles weer te bloeien en groeien, wordt er op het land gewerkt en ontstaat weer beweging op het erf. De ouderen en kinderen staan in contact met het buitenleven. Dat is precies de bedoeling. "Hoeveel ouderen komen in een verzorgingshuis en voelen nooit meer regen of wind? Dat vlakt af en is zonde: het kan ook anders", aldus Petra.

In financiële zin is de melkveehouderij inmiddels niet meer de grootste tak van het bedrijf. Toch benoemt Petra de koeien wel als belangrijk: "De dieren en werkzaamheden op het land bepalen het tempo, onze leefomgeving. Het is een belangrijk verbindend element." Hein is boer in hart en nieren en bemoeit zich niet met de kinderopvang of de woonzorg, en dat hoeft hij ook niet. Ze vullen elkaar aan, en respecteren elkaars domein: hij de koeien, zij de neventakken. "Die ruimte heeft hij altijd gegeven."

Ieder keer weer een tropenjaar

Dat er nu een succesvol multifunctioneel bedrijf staat, betekent niet dat het een makkelijk weg was. Bij de ontwikkeling en uitbouw van elke nieuwe tak geldt hetzelfde: de eerste periode zijn ‘tropenjaren’. Hard werken, nieuwe dingen ontdekken, tegenslagen verwerken, wegen vinden die er nog niet zijn. Dat hoort erbij, en dat vertelt Petra ook eerlijk tegen andere ondernemers die ze begeleidt via haar coachpraktijk op het erf. Zo kan ze haar eigen lessen overdragen aan andere boerenfamilies die willen verbreden.

Er zijn ook de alledaagse wrijvingen, die om een oplossing vragen. Zo denkt een van de bewoners met dementie dat hij in het huis van Petra en Hein woont. Hij stapt gewoon naar binnen en staat regelmatig ineens in de woonkamer. De kinderen vinden dat niet altijd leuk. "Wij lachen er nu om. Maar het is ook gewoon ons thuis." Er komen hegjes en hekjes, en de tuin wordt anders ingericht. Bij iedere afslag blijkt weer: ondernemen op het boerenerf is een weg zoeken die voor iedereen werkt.

Buiten de bubbel

Petra weet dat een boerenerf een bubbel kan zijn. Elke dag hetzelfde terrein, dezelfde mensen, dezelfde ronde over het land. Ze heeft er bewust iets tegenover gezet: één dagdeel per week is ze vrijwilliger in een gevangenis in het nabijgelegen Alphen. "Dan ben ik even geen leidinggevende, boerin of moeder. Koffie schenken, kletsen, luisteren. Ik vind het heerlijk." Het is geen toeval. Het is een bewuste keuze om in contact te blijven met een wereld die verder reikt dan het eigen erf.

Die openheid voor de wereld om haar heen is ook terug te vinden in de inrichting van Veld-Zicht. Op zondagochtend is er een kerkdienst voor de bewoners, zowel van katholieke als hervormde huize. Wie wil gaat, wie niet wil blijft. Maar van een christelijke identiteit wil Petra niets weten, juist omdat ze niemand buiten wil sluiten. "Ik wil open blijven staan voor iedereen. Wat maakt dat je niet gelooft, of anders gelooft? Iedereen is welkom." Als dochter uit een interconfessioneel huwelijk heeft ze dit altijd al begrepen.

Inzetten op de kracht van anderen

De filosofie waarmee Petra Veld-Zicht runt is even simpel als effectief: doe wat bij je past, en geef de rest aan iemand die er beter in is. Dat geldt voor haarzelf, maar ook voor haar team van inmiddels meer dan 40 medewerkers. "Ik ben ondernemer. Ik wil teams aansturen en mensen in hun kracht zetten." Ze staat zelf niet op de groep, of regelt geen ziekmeldingen. Dat werkt: personeel krijgt eigen verantwoordelijkheid en Petra kan haar tijd aan andere zaken besteden.

Die aanpak werkt ook bij grotere keuzes. Het vergunningstraject voor Veld-Zicht verloopt beter dan bij veel vergelijkbare bedrijven, maar niet zonder tijd en kosten. Bij de plannen voor woonzorg is de vergunning de horde: wonen in het buitengebied vraagt om meer vierkante meters nevenactiviteit dan het gemeentelijke bestemmingsplan toestaat. Het lijken onoverkomelijke obstakels. De architect denkt er aanvankelijk hetzelfde over: "Doe maar niet, want die vergunning ga je niet krijgen."

Petra vraagt hem het toch te proberen en ze maken een duidelijk en overtuigend plan. Met dat plan gaat de architect naar de provincie. Wonderbaarlijk genoeg zien ze in het provinciehuis de brede meerwaarde en werken mee. De gemeente volgt daarop snel. Het vergunningstraject voor de woonzorg wordt zelfs sneller doorlopen dan destijds voor de kinderopvang.

Contact en regeldruk

Haar advies aan andere ondernemers is helder: huur iemand in die de weg in de ambtelijke en bestuurlijke wereld kent. "Je klopt drie keer op de verkeerde deur en verwoordt het drie keer verkeerd. Terwijl anderen precies weten hoe ze het moeten brengen. Het scheelt je enorm veel tijd en energie." Zelf heeft ze nauwelijks direct contact met de gemeente. De architect heeft de lijntjes met de overheid, Petra leidt het bedrijf.

Met de buren gaat ze van begin af aan in gesprek. Niet achteraf, maar zodra de eerste schetsen op papier staan. "Neem je buurt mee. Als je die niet mee hebt, dan kun je het heel lastig krijgen." Met bewoners die vrij rondlopen is een goede relatie met de directe omgeving meer dan een formaliteit. Als een bewoner bij de buren voor het raam staat, bellen ze. "Die betrokkenheid heb je echt nodig. En als je zorgt dat je goed communiceert, is er zo veel mogelijk."

Ten slotte heeft Petra nog gericht advies over administratieve lasten: “Blijft zelf nadenken, zeker rondom regeldruk: is dit echt noodzakelijk?”. Uiteraard zijn er logische verplichtingen in de zorg, maar soms wordt het onnodig moeilijk gemaakt. Zo wordt ze aangeraden een keurmerk te halen, zoals HKZ of ISO. Na navraag blijkt dat dat voor haar situatie niet verplicht is: een periodieke audit door een gecertificeerde partij volstaat. "Medewerkers worden doodongelukkig van eindeloos registreren en papierwerk. Dan verdwijnt het gezond verstand naar de achtergrond, terwijl je juist dát nodig hebt in de zorg."