De goedgeluimde polderaars

De Van den Hamlaan in Dronten was ooit een weg met negentien vrijwel identieke fruitteeltbedrijven. Appels telen was het credo. Van die twintig zijn er nog vier landbouwbedrijven over. Elk totaal anders dan het andere - van pluktuin tot loonwerker. Het bedrijf van Anton en Esther heeft biologische pruimen, een jamkeuken, een boerderijwinkel en een zorgboerderij waar mensen met een verstandelijke beperking werken in de boomgaard. "Er is zeker geen blauwdruk voor geweest. We zijn heel klein begonnen, in gesprek met twee jongens aan de keukentafel, en hebben gekeken hoe dat ging."

Appels met pruimen vergelijken

Het verhaal start in 1967, als Antons vader, die werkte als fruitteler in de Noordoostpolder, een appelteeltbedrijf begint in Oostelijk Flevoland. In 1995 neemt de dertigjarige Anton het over maar ziet al snel in: “Appels zijn niet winstgevend genoeg. En dat hakt er – zeker op het moment dat de bomen vervangen worden – in.” Dat betekent alternatieven verkennen. Anton kon óf intensiever gaan werken, of nadenken over andere teelten. Het werden pruimen: in 1999 worden de eerste pruimenrassen geplant.

De motivatie om biologisch te telen is geen ideologie, maar nieuwsgierigheid en ondernemersinstinct. Biologisch fruit biedt betere marges én een uitdaging die Anton aanspreekt. "Het is minder vanzelfsprekend dan gangbaar. Je moet op een andere manier gaan kijken en denken." Daarbij hielp het dat een collega-fruitteler in de buurt hem aanmoedigde – als Anton biologisch ging telen dan wilde hij zijn pruimen graag afzetten. Het resultaat is opmerkelijk: De Pruimenpot herbergt inmiddels ruim een derde van het Nederlandse biologische pruimenareaal.

Ideeën aan de keukentafel

Parallel aan de omschakeling naar pruimen oriënteren Anton en zijn vrouw Esther zich op een tweede uitdaging: zorglandbouw. Aan het begin van de eeuw krijgt het combineren van landbouw met een zorgtak – voor kinderen, ouderen of beperkten – steeds meer aandacht, gezien de wachtlijsten in de zorg. Ze lezen erover in vakblad Nieuwe Oogst, doen navraag, volgen cursussen, nemen een kijkje bij een collega-fruitteler die al een zorgboerderij heeft. Het patroon dat ze bij andere bedrijven zien (een melkveehouder met een partner uit de zorg) past niet één-op-één op hun situatie. "Wij hadden een fruitbedrijf en Esther en ik hebben allebei op de HAS gestudeerd. Ik was benieuwd hoe je fruit en zorg koppelt."

In 2004 beginnen Anton en Esther met twee stagiaires van het speciaal onderwijs, door eens kennis te maken aan de keukentafel. Het klikt, en ze proberen het samen: kleinschalig, zonder groot businessplan of verdienmodel. "We zijn er niet ingestapt omdat we dachten: dit wordt een goudmijn als tweede tak." Toch blijkt de verbreding met zorg al snel een succes. “Ik heb ontzettend veel schik in de zorgboerderij: de ontwikkeling van personeel, deelnemers, hoe de interactie is." vertelt Anton.

De groei verloopt organisch. Een samenwerking met zorginstelling 's Heeren Loo — die begint in 2008 — geeft het bedrijf een stevige impuls. Ze helpt met vergunningaanvragen, brengt een vaste groep cliënten mee en financiert de bouw van een accommodatie. Dat laatste bleek een belangrijke factor: in eerste instantie stond de bank niet te springen om een nieuwe tak, zonder bewezen financiële dragers, te ondersteunen. Desondanks bouwt Anton een voormalig koelhuis om tot een volwaardige plek waar zij hun cliënten kunnen ontvangen. Als de samenwerking in 2014 in goed overleg eindigt —het afgesproken aantal deelnemers kunnen ze niet meer leveren — maakt De Pruimenpot een zelfstandige doorstart. Nog steeds in samenwerking met zorginstellingen, maar met meer grip op de budgetten en financiële stromen.

De meerwaarde van klein blijven

Vandaag de dag heeft De Pruimenpot circa veertien tot vijftien deelnemers met een licht verstandelijke beperking. Ze werken in de boomgaard, de tuin, de jamkeuken en de winkel. De kleinschaligheid is een bewuste keuze. Het verloop van cliënten is minimaal. Anton heeft geen ambitie om flink te groeien: "Een klein bedrijf heeft zijn eigen waarde. Het is persoonlijk."

Die persoonlijkheid zit ook in de keuzes die Anton maakt voor de teelt. Zo kiezen hij en Esther bewust voor walnoten — omdat die jaarrond bewaard en verwerkt kunnen worden, en dus weinig druk leggen op de deelnemers. En voor een appelras met een oogstvenster van twee weken in plaats van één, zodat het niet erg is als het plukken een dag niet lukt. "Bij alle keuzes voor het bedrijf nemen we de zorgboerderij mee."

Financieel zijn de twee takken bewust in balans gehouden. Anton is helder over zijn principe: beide takken moeten financieel gezond zijn. "Je mag niet het ene gat met het andere dichten. Dat is voor de lange termijn niet goed." Tegelijk biedt de combinatie juist bescherming: als de fruitprijzen tegenvallen, staat de zorgomzet er nog.

Polderaars onder elkaar

De Van den Hamlaan is geen anonieme agrarische strook. De buren kennen elkaar en spreken elkaar — op de zomerbarbecue of de nieuwjaarsreceptie. "De contacten hier op de straat zijn meer dan goed," zegt Anton. Die verbondenheid zit diep — de buurtboeren zijn deels dezelfde mensen met wie hij opgroeide.

Dichtbij huis zit ook de mooiste illustratie van de synergie tussen de twee takken: de deelnemers van de zorgboerderij verwerken de pruimen tot taarten, die vervolgens worden geleverd aan een café-restaurant in Dronten. De oogst uit de eigen boomgaard, verwerkt door de eigen mensen, terug in de eigen regio. Zo klein kan een kringloop zijn. Tegelijk vinden de biologische pruimen hun weg naar de rest van Nederland, via biologische supermarkt Ekoplaza.

De verbinding met de omgeving reikt ook tot de gemeente. Anton zat in een projectgroep van gemeente Dronten, in de aanloop naar de uitbreiding van de Wmo met dagbesteding. Naast directeuren van grote zorginstellingen zat hij daar als kleine zorgaanbieder aan tafel. Die betrokkenheid betaalde zich uit: Anton kent de ‘gidsen’ persoonlijk (degenen die zorgvragers doorverwijzen naar locaties), en het contact is wederzijds laagdrempelig. "De Wmo-gidsen van toen ken ik persoonlijk. Ik kan heel makkelijk bellen — en dat is wederzijds."

De veranderingen in de omgeving

Het verhaal van Anton is er een van voortdurende aanpassing. Van appels naar pruimen, van gangbaar naar biologisch, van puur fruitteelt naar een bedrijf waar zorg en teelt hand in hand gaan. Elke keer reageert hij op wat de omgeving vroeg — of wat hij ziet aankomen. Nu dient zich opnieuw een verandering aan. De meest ingrijpende ontwikkeling voor De Pruimenpot speelt zich niet op de boerderij af, maar in de gemeentelijke plannen.

Recent vestigde gemeente Dronten een Wet Voorkeursrecht Gemeenten op het gebied van De Pruimenpot: wie zijn grond wil verkopen, moet die eerst aanbieden aan de gemeente. Het Rijk wil 100.000 woningen bijbouwen in Flevoland, en de Van den Hamlaan ligt op een logische uitbreidingsplek. Hier is geen last van grote windmolens, industrie en de gemeente ligt aan het treinspoor. Anton ontving een aangetekende brief. Dat betekent niet dat Anton vandaag of morgen moet wijken, maar de druk is voelbaar: er zijn plannen voor zijn grond.

Al is Anton wel te spreken over de communicatie met de gemeente - hij wordt goed betrokken en er was meteen een persoonlijk gesprek - ervaart hij hierdoor onduidelijkheid voor de toekomst. "Ik kan wel dingen plannen, maar alles om je heen draait ook door en verandert mee." Opmerkelijk is dat de gemeente de Pruimenpot juist wél een rol toedicht in de toekomstige inrichting van het gebied — als groene zorgboerderij in een recreatief-stedelijk concept. Wellicht kan de grond, in de handen van Anton, dan toch aansluiten bij de plannen. Anton weet nog niet of dat vanuit zijn kant ook past. "Het liefst sta ik toch met de snoeischaar bij mijn bomen. Dat onderdeel hoor ik nu nog niet terug in de plannen."