Van data naar doen

Kijken naar de lange termijn

Wie impact wil maken op brede welvaart, heeft een aantal dingen nodig: inzicht in de kwaliteit van leven en hoe inwoners die ervaren, begrip van hoe opgaven en beleid het dagelijks levens van mensen raken, en een blik die verder reikt dan de volgende coalitie- of raadsperiode. Een stevige, op data gebaseerde verkenning helpt daarbij.

Een strategische ‘foto’ - een overzicht van de huidige situatie in data en is daarvoor een waardevol instrument. Onlangs maakten we die voor de gemeente Someren en de gemeenten Alphen-Chaam, Baarle-Nassau en Gilze en Rijen. Geen rapport vol beleidsaanbevelingen, maar een op data gebaseerd overzicht van wat er speelt: de huidige stand van zaken in de gemeenten op belangrijke thema’s, zoals wonen, ontwikkeling van werkgelegenheid en voorzieningen, aangevuld met landelijke trends, zoals de landbouwtransitie en lokale opgaven. Een beeld van waar een gemeente nu staat en wat er op haar afkomt, bekeken langs de lijnen van brede welvaart.

Aansluiten op agenda's

Een strategische foto vraagt altijd om maatwerk: een one-size-fits-all aanpak volstaat niet en doet geen recht aan de unieke uitgangssituatie van iedere plek en vraag.

Soms vertrekken we vanuit een bestaande visie. In Someren bood de toekomstvisie Someren 2030 daarvoor het startpunt. Samen met ambtenaren uit alle beleidsdomeinen stelden we de structuur en afbakening van de verkenning vast. Dat gaf niet alleen richting, maar zorgde ook voor betrokkenheid bij de inhoud.

In het ABG-gebied lag het vertrekpunt anders. Daar wordt de foto juist gebruikt door nieuwe coalitie(s) om een toekomstige strategie vorm te geven. Een datagedreven overzicht, zonder bestaand beleid als leidraad. Een basis om op verder te bouwen. Om lokale nuances aan in de rapportage aan te brengen, hebben wij gericht gesproken met ambtenaren.

Trends en ontwikkelingen: data, prognoses en scenario’s

Een strategische foto valt of staat met de kwaliteit van de data en met de duiding ervan. Je kunt geen appels met peren vergelijken: het is allebei fruit, maar dat vertelt nog niets over hoe je ze het beste plukt en of je ze zomaar kunt eten. Soms is het relevanter om de situatie in een gemeente te vergelijken met het gemiddelde in de provincie of regio, soms is de vergelijking met een andere gemeente met vergelijkbare kenmerken of met het gemiddelde van heel Nederland meer op zijn plaats.

Ook het weergeven van trends biedt belangrijke inzichten, maar die kunnen alleen geplot worden als er tijdreeksen van data beschikbaar zijn. Prognoses worden vooral gemaakt over bevolkingsgegevens of economische verwachtingen. Deze vooruitblikken geven dan bijvoorbeeld richting aan de inschattingen van woningbouwopgaven en bijvoorbeeld verwachte zorgkosten. De verschillen per gemeente zijn groot. Waar Baarle-Nassau en Alphen-Chaam eerder met bevolkingsstagnatie en -krimp te maken hebben, wordt er in Gilze en Rijen en Someren juist groei voorzien. Dat zijn geen abstracte cijfers: ze hebben op de langere termijn invloed op de urgentie van bijvoorbeeld woningbouwopgaven.

Een andere manier om naar toekomstige ontwikkelingen te kijken, is door scenario’s uit te werken. De VNG heeft de toekomst voor Nederlandse gemeenten verkend langs verschillende scenario’s. Die hebben wij gebruikt om de voor Someren en ABG-gemeenten belangrijke trends in beeld te brengen, zoals groeiende druk op de beschikbare ruimte en de zorg. Mede op basis van deze trends kunnen de gemeenten hun strategische koers bepalen en meer specifieke scenario’s naar belangrijkste opgaven voor langere termijn.

De lens van brede welvaart

Wat deze aanpak onderscheidt, is het consistent toepassen van de lens van brede welvaart. Niet alleen naar economische groei of voorzieningenniveaus kijken, maar naar het hele palet: de kwaliteit van leven nu en later, hier en elders. Dat is de kern van ons werk. Tegelijkertijd weten we dat data pas betekenis krijgen in hun lokale context. Een opgave op papier is iets anders dan een opgave die een gemeente ook daadwerkelijk kan oppakken. Want om kennis en inzichten toepasbaar te maken in de praktijk, zijn naast data ook duiding en bestuurlijk realisme nodig.