De grenzeloze voorzieners

Esther en Emiel beginnen klein. "We hadden een gangetje in de schuur ingericht als winkeltje," herinnert Emiel zich. Het winkelbezoek blijft hangen, dus komt er een plek voor koffie en thee. Er is geen ontmoetingsplek in het dorp, dus creëert het stel een educatieruimte. De aanhoudende droogte spoort aan tot natuurinclusiever werken. En zo breiden Esther en Emiel het bedrijf stap voor stap uit, steeds in lijn met de behoeften in de omgeving – van zowel buurtbewoners als grensbezoekers.

Van melkvee naar zelfgebakken taart

Emiel is geboren en getogen op het erf waar hij, Esther en hun kinderen wonen. Na zijn studie Veehouderij in Den Bosch rolt hij in het familiebedrijf. Melken, voeren, kalveren – het ritme van de seizoenen bepaalt zijn dagen. Al langer speelt Emiel met het idee om te verbreden. "Eigenlijk wilde ik altijd al meer grip op het productieproces, niet alleen de melk, maar ook de weg naar de klant toe,” vertelt Emiel. Ondertussen werkt Esther buitenshuis, in de zorg.

Onverwacht, door privéomstandigheden, komt de zorg voor het bedrijf op de schouders van Esther te liggen. Haar inkomen in de zorg valt weg, en de sluimerende wens om meer te doen met de koeien(melk) wordt versterkt in urgentie. Daarvoor biedt Esther’s natuurtalent in de keuken een mogelijkheid. "We zijn klein begonnen met zuivel en taart, gewoon in een koelkastje aan huis," vertelt Emiel. Inmiddels staat de taart nu op een etagère in de theetuin met zelfbediening, de winkel beslaat honderd vierkante meter.

Als de bakker verdwijnt

Het verhaal van Hof zum Walde is onlosmakelijk verbonden met het verhaal van de regio. "Er waren hier ooit veel voorzieningen, maar de bakker, het winkeltje, de supermarkt - die zijn allemaal verdwenen." vertelt Emiel. Al snel wordt duidelijk dat de producten van Esther en Emiel inspringen op een gemis in de omgeving. “Je merkt dat mensen steeds vaker hier hun boodschappen komen doen. Ze vinden het fijn dat er nog gewoon iets is in de buurt. En dan kunnen ze ook even zitten op het terras."

Naast de winkel en het terras, creëren Esther en Emiel ook een plek voor educatie en ontmoeting. “Een soort ontmoetingsruimte," legt Emiel uit. "Het erf als sociale voorziening voor de gemeenschap." Boven in de educatieruimte organiseert Caritas - een katholieke stichting die opkomt voor mensen die het moeilijk hebben – elke laatste vrijdag van de maand een koffiemiddag. Maar ook met speciale feestdagen worden evenementen georganiseerd, zoals met kerst. "Mensen waarderen het enorm dat dit soort dingen weer in de regio georganiseerd worden," zegt Emiel.

Ken je publiek

Langs het Pieterpad ligt Hof zum Walde op een ideale plek voor wandelaars, maar het zijn vooral veel Duitse bezoekers die op het erf komen. "Bijna zestig procent van onze klanten komt inmiddels uit Duitsland," vertelt Emiel. "Ze zijn bereid te betalen voor kwaliteit en hechten veel waarde aan duurzaamheid." Het stel merkt dat hun bezoekers daardoor andere eisen hebben dan Nederlandse klanten, en speelt daarop in. “We kregen veel opmerkingen over de plastic flessen voor de melk, dus werken we nu met een statiegeldsysteem en glazen flessen. Duurzamer, en klanten komen terug.”.

Esther en Emiel zijn tevreden over hun positie aan de grens en vlak bij de natuur. Ze zien de waardering voor hun ambachtelijke werk terug in de belangstelling voor hun werk. Zowel de Duitse bezoekers als lokale wandelaars zijn benieuwd naar hun verhaal. “Online hoor je veel kritiek over boeren, terwijl hier op de werkvloer juist heel veel vragen worden gesteld en je ziet dat hun beeldvorming verandert.”. Volgens Emiel gaat het om meer dan transacties: het gaat om weer in contact komen met het voedsel op ons bord.

Dertig vlinders per vierkante meter

Esther en Emiel hebben bewust gekozen voor een natuurinclusieve bedrijfsvoering. Al het grasland is inmiddels omgezet naar kruidenrijk grasland. "Dat is goed voor de biodiversiteit – soms tel ik wel dertig vlinders op één vierkante meter – en de kwaliteit van de melk," vertelt Emiel. De wei kleurt zomers door de kruiden, zwermen vlinders dansen boven het land, en de koeien vinden het kruidenrijke gras lekkerder. De kruiden wortelen dieper, zijn beter bestand tegen droogte, en groeien met veel minder bemesting. Een win-winsituatie voor dier, natuur en boer.

De groene winst werkt door in het product. Het kruidenrijke gras geeft een lekkere smaak aan de melk en de koeien zijn gezonder. De zuivel wordt deels in eigen beheer gemaakt, de productie van kaas wordt uitbesteed aan een collega-boerderij. De honderdvijftig melkkoeien grazen op voormalige uiterwaarden van de Rijn en mogen zelf kiezen of ze binnen of buiten lopen. Zo vormt de natuurinclusieve route ook het landschap en de ervaringen die mensen hier op doen. Hagen en struweel zijn aangeplant, vogels en ander wild kiezen precies de stukken waar het kruidenrijke gras groeit. “Het oog wil ook wat!” legt Emiel uit.

Tussen regels en realiteit

Voor de uitbreiding van hun activiteiten moeten Esther en Emiel het bestemmingsplan laten aanpassen. "Voor de theetuin en een volwaardige winkel was een bestemmingswijziging en een vergunning nodig," legt Emiel uit. "De gemeente Zevenaar is welwillend en een wijziging blijkt niet nodig, vooruitlopend op de nieuwe omgevingsvisie." Toch loopt niet alles soepel. Zo ontbreekt een vaste contactpersoon bij de gemeente. Emiel begrijpt de positie van de ambtenaren echter wel. “Ze worden sterk afgerekend op hun doen en laten, en vooral waar ze toestemming voor geven, en dat voel je in de hele cultuur.”

De alcoholvergunning blijkt een moeilijker proces. "Omdat de winkel aan het horecagedeelte grenst, mag er geen alcohol geschonken worden. Terwijl het terras buiten ligt," vertelt Emiel. "Dat voelt onlogisch. Als er in de dorpen steeds minder voorzieningen zijn: geef óns dan een kans!" Toch is het eindresultaat positief. Ze mogen uitbreiden naar honderd vierkante meter winkelruimte. De gemeente moedigt dit soort initiatieven wel degelijk aan – alleen de uitvoering en regelgeving blijven weerbarstig.

De multifunctionele ondernemer

Esther en Emiel zien hun rol als multifunctionele boeren breder dan alleen ondernemen. Het gaat om in gesprek zijn, en een relatie opbouwen met landschap en gemeenschap. Schoolklassen komen langs, bedrijven houden excursies. Mensen zien met eigen ogen hoe het boerenleven werkt, stellen vragen, horen het verhaal. "In het echt is het heel anders dan op social media," merkt Emiel op. Zo kan Emiel voorstellen dat traditionele boeren argwanend naar de multifunctionele landbouw kijken, maar heeft hij dat in de praktijk nooit ervaren.

Wat Emiel andere agrariërs wil meegeven? "Begin met een goed onderbouwd plan, ga vroegtijdig in gesprek met de gemeente en zie multifunctionele landbouw vooral niet als iets voor 'erbij', maar als een volwaardig bedrijf qua werk op zichzelf.”. Emiel en Esther denken inmiddels alweer vooruit: uitbreiding van de horeca, eventueel een vakantiewoning. "Maar we bouwen stap voor stap," besluit Emiel. "Alles moet passen bij ons leven, bij wat we aankunnen, en vooral: bij wie we zijn."