De gastvrije vernieuwers

Wie de Vreugdehoeve binnenstapt wordt meteen omringd door bedrijvigheid: in de vergaderzaal wordt overlegd, in de winkel kaas afgerekend en de cappuccino’s worden gebracht naar rustende bezoekers van het nabijgelegen natuurgebied. Door de open ramen zijn de vaten te zien waar Marianne huisgemaakte schapenmelkijs, ‘mecorino’ en ‘haloemie’ maakt. Ondertussen heet Herman, als een ware kastelein, zijn bezoekers hartelijk welkom op zijn erf. De multifunctionele schapenboerderij past als een op maat gesneden jas bij het stel, maar dat is niet altijd het geval geweest – daar ging hard werken, tegenslagen verwerken en creatief denken aan vooraf.

Wijken voor waterveiligheid

Marianne en Herman zijn beiden geboren en getogen in Spoolde. Verliefd sinds de middelbare school, getrouwd, kinderen gekregen – en beiden komen uit boerenfamilies. Na Hermans opleiding in de veehouderij starten ze als varkenshouders op de boerderij waar hij geboren is. Tot de varkenspest uitbreekt in 1997. De dieren moeten weg en financieel is het niet meer houdbaar. Zoekend naar een nieuwe uitdaging stuiten ze op een artikel over het melken van schapen: “Zou dat iets kunnen zijn?”. Het blijkt niet meteen een goudmijn, Herman werkt ernaast bij de gemeente terwijl Marianne de boerderij draaiende houdt.

Terwijl het stel aan de slag gaat met de schapen, zorgt een ruimtelijk project voor een grote opschudding: Ruimte voor de Rivier. Hiervoor worden dijken verlegd en rivieren verbreed, om overstromingen en verdroging tegen te gaan. Voor Marianne en Herman betekent het een verhuizing: hun huis en grond moet wijken. Het is een lang en onzeker proces. “Wanneer moeten we weg, kunnen we nog investeren in het huis of het bedrijf?”, herinnert het stel zich. Het project zet ze voor een keuze: stoppen of op een andere plek doorgaan. Stoppen willen ze eigenlijk niet, maar doorgaan op de oude voet is niet haalbaar - de melkprijzen zijn te laag. Dan gaat er een lampje branden bij Herman, hij vertelt “Marianne is enorm creatief en kookte al voor het nabijgelegen buurthuis. Zou zij niet iets nieuws en lekkers kunnen maken van onze melk? Dan zijn we niet meer afhankelijk van dat prijzencircus”.

Twee talenten, één visie

Dan komt vlak bij een stuk grond vrij, tussen andere boeren en omringd door het nieuw ontstane rivierenlandschap. Met de uitkoopregeling investeren ze in de grond en bouwen een nieuw bedrijf op. Deze keer gebouwd rond de persoonlijke kwaliteiten van Marianne en Herman. Marianne gaat aan de slag met haar eigen productielijn: ze doet onderzoek, volgt cursussen, experimenteert. Yoghurt en ijs van schapenmelk blijken schaars. "Daar is dus markt voor," vertelt ze. Er wordt geïnvesteerd zodat ze álle stappen van het productieproces op eigen erf kunnen doorlopen: van voedsel voor het schaap tot de kaas in de handen van de klant.

Herman is juist een ‘mensenmens’. Met veel ervaring in de horeca en als beheerder van het buurthuis kent hij iedereen in de omgeving – en andersom. Sociale vaardigheden zitten in zijn bloed. "Als multifunctionele boer moet je het leuk vinden om met mensen om te gaan. Als je altijd alleen met vee werkt, dan is dit een omschakeling die wel bij je moet passen." Die eigenschap komt hem nu goed van pas, en zet hij om in een marktkans: hij opent een horecagelegenheid op het erf. “De ligging hier, vlakbij natuurgebied de Vreugderijkerwaard, creëert de behoefte aan een plek om te pauzeren. En zo bieden we ook een plek aan waar de heerlijke producten van Marianne aangeboden kunnen worden.”

Baas over eigen product

Het geheim van het succes van de Vreugdehoeve zit niet alleen in het slim verbinden van verschillende activiteiten, maar ook in de producten zelf. Met een scherpe ondernemersgeest ontwikkelt Marianne kenmerkende producten, zoals haar Overijsselse Mecorino – een knipoog naar het Italiaanse pecorino. Ze ontwikkelt een uniek schapenkaasje met vegetarisch stremsel. "Dan kan iedereen het eten, ook vegetariërs." Ze wint er prijzen mee en mag op de delicatessenbeurs staan. "Het was niet normaal hoeveel aandacht dit kreeg." Grote retailers kwamen aankloppen. De Jumbo wilde haar yoghurt verkopen.

Maar succes brengt ook keuzes met zich mee en Marianne en Herman bleven kritisch. "We hebben nee gezegd," vertelt Marianne. Ze willen niet afhankelijk zijn van grote afnemers, die eerst goede prijzen bieden maar later gaan zakken. "Als jij iets bijzonders én lekkers bedenkt, dan komen mensen zelf naar je toe. Maar dan moet je wel iets doen wat de ander niet doet." Ze openden hun eigen winkel voor directe verkoop. En toen het terras in de winter leeg bleef, kwamen de vergaderruimtes erbij. "Zo kunnen de werknemers ook in de winter blijven," zegt Herman. Daarmee is het hele jaar rond iets te doen op de Vreugdehoeve.

Circulair en omgevingsbewust

De schapenhouderij vormt de basis van het bedrijf, maar Marianne en Herman bouwen er een compleet systeem omheen. Driehonderd schapen leveren melk voor yoghurt, ijs en kaas. In de stal produceren ze hun eigen krachtvoer. Op het land verbouwen ze wat nodig is. Alles circulair, alles in eigen hand. "Waarom zouden we naar achthonderd schapen gaan, terwijl je met driehonderd ook alles kunt doen en meer aandacht kunt geven?" zegt Herman. Het stel werkt met de mogelijkheden die de bodem en de omgeving bieden, en dat levert minder kopzorgen op. "Elke dag komt stikstof voorbij op televisie. Wij hebben er geen last van, niks."

Herman vindt het niet meer dan logisch dat je als bedrijf rekening houdt met de toekomst. Dat betekent ook nadenken over de taken van de overheid, en de opgaven die in de omgeving spelen. De samenwerking met het waterschap, de gemeente en natuurorganisaties bestempelt het stel als goed. Voor Natuurmonumenten dient de Vreugdehoeve als uitvalsbasis: vrijwilligers drinken hier koffie voordat ze het gebied intrekken. Als de organisatie wandelingen organiseert, staat Vreugdehoeve als startpunt vermeld. Daarbij staat het vinden van een gezamenlijk doel centraal: "Als natuurorganisaties alleen maar denken aan de vogeltjes en boeren alleen maar groter, groter, groter willen, dan wordt het nooit wat. Waar vinden we elkaar in het midden?"